Najnowsze badania potwierdzają, że wyjątkowe zdrowie poznawcze w starszym wieku to nie tylko szczęście, ale często kojarzone z określonymi zaletami genetycznymi. Coraz więcej dowodów wskazuje na gen APOE – zwłaszcza wariant ε2 – jako kluczowy czynnik chroniący mózg przed pogorszeniem się funkcji mózgu związanym z wiekiem, nawet u osób powyżej 80. roku życia. Odkrycie to zmienia sposób zrozumienia genetyki choroby Alzheimera, przenosząc punkt ciężkości z czystych czynników ryzyka na potencjalne mechanizmy ochronne.
Rola genu APOE
Gen APOE reguluje sposób przetwarzania tłuszczów i cholesterolu w mózgu. Ludzie dziedziczą jeden z trzech powszechnych wariantów: ε2, ε3 lub ε4. Wariant ε4 istotnie zwiększa ryzyko rozwoju choroby Alzheimera o późnym początku, natomiast wariant ε3 uznawany jest za neutralny. Wydaje się jednak, że wariant ε2 zapewnia znaczną ochronę. Nie chodzi tylko o unikanie chorób, ale o aktywne promowanie odporności mózgu poprzez modulowanie reakcji zapalnych i utrzymywanie zdrowych funkcji neuronów.
Dowody z badań na dużą skalę
Zakrojone na szeroką skalę badania genetyczne pokazują, że posiadanie co najmniej jednej kopii genu APOE -ε2 zmniejsza ryzyko choroby Alzheimera o połowę. Dwie kopie mogą jeszcze bardziej zmniejszyć ryzyko. Gen nie tylko spowalnia początek choroby, ale także spowalnia pogorszenie funkcji poznawczych, gdy już wystąpi. Niedawna analiza danych z konsorcjum Phenotype Harmonization Consortium of the Alzheimer’s Disease Sequencing Project, w którym wzięło udział ponad 18 000 uczestników, wykazała, że „superstulatkowie” – osoby w wieku powyżej 80 lat z wynikami pamięci porównywalnymi z osobami po pięćdziesiątce – są o 68% mniej narażone na nosicielstwo wariantu ε4 niż osoby z chorobą Alzheimera. Warto zauważyć, że prawdopodobieństwo, że superstulatkowie byli nosicielami wariantu ε2 było o 28% większe niż przeciętnych uczestników i 103% większe prawdopodobieństwo niż u osób ze zdiagnozowaną chorobą Alzheimera.
Implikacje dla przyszłych terapii
Odkrycia te rodzą pytanie o opracowanie terapii naśladujących ochronne działanie wariantu ε2. Naukowcy badają terapię genową, małe cząsteczki i szersze metody modulowania ekspresji genów. Chociaż metody te pozostają w dużej mierze w fazie przedklinicznej, odkrycie naturalnej oporności genetycznej daje realną nadzieję na przedłużenie jasności poznawczej i niezależności w starszym wieku.
Badanie superstulatków to nie tylko zrozumienie podatności na zagrożenia, ale także identyfikacja biologicznych wzorców odporności, które można wykorzystać do poprawy zdrowia mózgu szerszej populacji.
Badanie to podkreśla, że chociaż styl życia i czynniki środowiskowe odgrywają rolę, genetyka może znacząco wpływać na długowieczność poznawczą. Ciągłe badania nad tymi ochronnymi genami obiecują przyszłość, w której utrzymanie czystego umysłu do późnej starości stanie się bardziej osiągalne.
