Ponad sto lat temu w literaturze medycznej krążył pogląd, że post może skutecznie leczyć, a nawet odwracać cukrzycę typu 2 – na długo zanim insulina stała się powszechnie dostępna. Obecnie, gdy na cukrzycę choruje ponad pół miliarda dorosłych na całym świecie, a prognozy wskazują na 50% wzrost zachorowań w ciągu jednego pokolenia, podejście to zasługuje na ponowną uwagę.
Historyczny precedens: od głodu do nauki
Koncepcja nie jest nowa. Już na początku XX wieku wykazano, że rygorystyczne ograniczenie kalorii – czasami graniczące z głodem – powoduje odwrócenie objawów cukrzycy w ciągu kilku tygodni. Terapia Allena Era, w ramach której priorytetem jest ekstremalna utrata masy ciała i ograniczenie tkanki tłuszczowej, okazała się zaskakująco skuteczna w usuwaniu cukru z moczu pacjentów w ciągu zaledwie dziesięciu dni. Klawisz? Zrównoważona utrata wagi.
Kontekst historyczny jest jednak trudny. Wczesne metody były brutalne, począwszy od „diety Rollo” składającej się ze zgniłego mięsa i wywoływania wymiotów, po desperackie środki podczas oblężeń wojskowych, kiedy ludzie byli zmuszani do „jedzenia jak najmniej”. Te ekstremalne warunki, choć demonstrują siłę ograniczenia kalorii, podkreślają niezrównoważony charakter czystego postu.
Nauka o toksyczności tłuszczów
Współczesne badania potwierdzają podstawową zasadę: cukrzyca jest w istocie chorobą polegającą na nadmiarze tkanki tłuszczowej. Badania pokazują, że bezpośrednie wstrzykiwanie tłuszczu do żył szybko zwiększa insulinooporność, naśladując skutki diety wysokotłuszczowej. Tłuszcz ten gromadzi się w wątrobie, trzustce i komórkach mięśniowych, tworząc błędne koło.
Natomiast poważne ograniczenie kalorii – około 700 kalorii dziennie – powoduje wyciąganie tłuszczu z komórek mięśniowych, przywrócenie wrażliwości na insulinę i zmniejszenie ilości tłuszczu w wątrobie i trzustce. Dlatego utrata 15% masy ciała może doprowadzić do remisji nawet u 90% osób, u których zdiagnozowano cukrzycę typu 2 w czasie krótszym niż cztery lata. Im dłużej choroba trwa, tym trudniej ją odwrócić, chociaż remisja jest możliwa w około 50% przypadków u osób zdiagnozowanych ponad osiem lat temu.
Utrata masy ciała a operacja: widelce zamiast noży
Co ciekawe, to proste podejście – utrata masy ciała poprzez ograniczenie diety – wydaje się być skuteczniejsze niż chirurgia bariatryczna w osiąganiu długotrwałej remisji. Utrata około 40 funtów może u wielu osób odwrócić chorobę w ciągu trzech lat od diagnozy, a wskaźnik remisji jest wyższy niż w przypadku operacji.
Zastrzeżenie: zrównoważony rozwój jest kluczem do sukcesu
Wyzwaniem pozostaje utrzymanie utraty wagi. Przybranie na wadze niemal gwarantuje powrót cukrzycy. Odkrycie insuliny w 1921 r. uratowało życie osobom chorym na cukrzycę typu 1, ale nie rozwiązało podstawowego problemu cukrzycy typu 2 wywołanej stylem życia. Nawet pierwsi pionierzy, tacy jak Elliott Joslin, podkreślali, że dieta i ćwiczenia stosowane przed wynalezieniem insuliny nadal odgrywają kluczową rolę w skutecznym leczeniu.
Podsumowując, choć post lub znaczne ograniczenie kalorii nie jest magicznym lekarstwem, nauka jest jasna: Cukrzyca typu 2 jest często odwracalna po trwałej utracie wagi, co sprawia, że interwencja dietetyczna jest skuteczną i potencjalnie lepszą strategią leczenia. Kluczem jest nie tylko utrata wagi, ale jej utrzymanie.
