Recent onderzoek bevestigt dat uitzonderlijke cognitieve gezondheid op oudere leeftijd niet alleen maar geluk is; het is vaak gekoppeld aan specifieke genetische voordelen. Een groeiend aantal bewijzen wijst erop dat het APOE -gen – vooral de ε2-variant – een sleutelfactor is bij het beschermen van de hersenen tegen leeftijdsgebonden achteruitgang, zelfs bij personen ouder dan 80 jaar. Deze ontdekking herkadert het begrip van de genetica van Alzheimer, waarbij de focus verschuift van pure risicofactoren naar potentiële beschermende mechanismen.
De rol van het APOE -gen
Het APOE -gen reguleert de verwerking van vetten en cholesterol in de hersenen. Mensen erven een van de drie veel voorkomende varianten: ε2, ε3 of ε4. De ε4-variant verhoogt het risico op de late ziekte van Alzheimer aanzienlijk, terwijl ε3 als neutraal wordt beschouwd. De ε2-variant lijkt echter aanzienlijke bescherming te bieden. Dit gaat niet alleen over het vermijden van de ziekte; het verbetert actief de veerkracht van de hersenen door ontstekingsreacties te moduleren en een gezonde neuronfunctie te bevorderen.
Bewijs uit grootschalige onderzoeken
Grote genetische onderzoeken tonen aan dat het dragen van ten minste één kopie van het APOE -ε2-gen het risico op de ziekte van Alzheimer halveert. Twee kopieën kunnen het risico nog verder verkleinen. Het gen vertraagt niet alleen het begin van de ziekte; het vertraagt de cognitieve achteruitgang zodra deze begint. Uit een recente analyse van gegevens van het Alzheimer’s Disease Sequencing Project Phenotype Harmonization Consortium, waarbij ruim 18.000 deelnemers betrokken waren, bleek dat ‘Super Agers’ – personen boven de 80 met geheugenprestaties die vergelijkbaar zijn met die van vijftigplussers – 68% minder kans hadden om de ε4-variant te dragen dan degenen met de ziekte van Alzheimer. Opvallend genoeg hadden Super Agers 28% meer kans om de ε2-variant te dragen dan gemiddelde deelnemers en 103% meer kans dan degenen met de diagnose Alzheimer.
Implicaties voor toekomstige therapieën
Deze bevindingen vergroten de mogelijkheid om therapieën te ontwikkelen om de beschermende effecten van de ε2-variant na te bootsen. Onderzoekers onderzoeken gentherapie, kleine moleculen en bredere technieken voor genexpressiemodulatie. Hoewel deze zich grotendeels in preklinische stadia bevinden, biedt de ontdekking van natuurlijke genetische resistentie echte hoop op het uitbreiden van cognitieve helderheid en onafhankelijkheid tot op hoge leeftijd.
Het onderzoek naar Super Agers gaat niet alleen over het begrijpen van kwetsbaarheid; het gaat over het identificeren van biologische sjablonen voor veerkracht die kunnen worden ingezet om de gezondheid van de hersenen voor een bredere bevolking te verbeteren.
Dit onderzoek onderstreept dat, hoewel levensstijl en omgevingsfactoren een rol spelen, genetica de cognitieve levensduur aanzienlijk kan beïnvloeden. Het lopende onderzoek naar deze beschermende genen houdt een belofte in voor een toekomst waarin het behouden van een scherpe geest tot op hoge leeftijd haalbaarder wordt.
