Al meer dan een eeuw circuleert het idee dat vasten diabetes type 2 effectief kan behandelen, en zelfs omkeren, in de medische literatuur – lang voordat insuline algemeen verkrijgbaar werd. Nu meer dan een half miljard volwassenen wereldwijd met diabetes leven en de prognoses een toename van 50% binnen een generatie laten zien, verdient deze aanpak hernieuwde aandacht.
Het historische precedent: van honger naar wetenschap
Het concept is niet nieuw. Al in het begin van de 20e eeuw werd aangetoond dat ernstige caloriebeperking – soms grenzend aan hongersnood – de symptomen van diabetes binnen enkele weken kon elimineren. De “Allen Era”-behandelingen van Dr. Allen, waarbij prioriteit werd gegeven aan extreem gewichtsverlies en vetbeperking, bleken opmerkelijk effectief in het verwijderen van suiker uit de urine van patiënten in slechts tien dagen. De sleutel? Aanhoudend gewichtsverlies.
De historische context is echter grimmig. De eerste methoden waren wreed – van het ‘Rollo-dieet’ van ranzig vlees en braken tot de wanhopige maatregelen tijdens belegeringen in oorlogstijd, waarbij mensen werden gedwongen ‘zo min mogelijk te eten’. Deze extreme omstandigheden demonstreren weliswaar de kracht van caloriebeperking, maar benadrukken ook de onhoudbare aard van pure hongersnood.
De wetenschap achter vettoxiciteit
Modern onderzoek bevestigt het onderliggende principe: diabetes is in wezen een ziekte van overtollig vet. Studies tonen aan dat het rechtstreeks inbrengen van vet in de aderen de insulineresistentie snel verhoogt, wat de effecten van een vetrijk dieet weerspiegelt. Dit vet hoopt zich op in de lever-, pancreas- en spiercellen, waardoor een vicieuze cirkel ontstaat.
Omgekeerd haalt een drastische caloriebeperking – ongeveer 700 calorieën per dag – vet uit de spiercellen, waardoor de insulinegevoeligheid wordt hersteld en het vet in de lever en de pancreas wordt verminderd. Dit is de reden waarom het verliezen van 15% van het lichaamsgewicht remissie kan bereiken bij maximaal 90% van degenen met de diagnose diabetes type 2 gedurende minder dan vier jaar. Hoe langer de ziekte aanhoudt, hoe moeilijker het omkeren wordt, hoewel remissie mogelijk blijft bij ongeveer 50% van degenen met meer dan acht jaar diagnose.
Gewichtsverlies versus chirurgie: vorken over messen
Opmerkelijk is dat deze eenvoudige aanpak – gewichtsverlies door dieetbeperkingen – effectiever lijkt dan bariatrische chirurgie bij het bereiken van remissie op de lange termijn. Het verliezen van ongeveer 30 pond kan de ziekte bij veel mensen binnen drie jaar na de diagnose omkeren, waarbij de remissiepercentages groter zijn dan die bij chirurgische ingrepen.
Het voorbehoud: duurzaamheid is de sleutel
De uitdaging blijft het gewichtsverlies volhouden. Gewichtstoename garandeert bijna de terugkeer van diabetes. De ontdekking van insuline in 1921 was een levensredder voor type 1-diabetici, maar loste het onderliggende probleem van door levensstijl veroorzaakte type 2-diabetes niet op. Zelfs vroege pioniers als Elliott Joslin benadrukten dat voeding en lichaamsbeweging, zoals die vóór insuline werden toegepast, centraal blijven staan in een effectief management.
Concluderend: ook al is vasten of ernstige caloriebeperking geen wondermiddel, de wetenschap is duidelijk: diabetes type 2 is vaak omkeerbaar door langdurig gewichtsverlies, waardoor dieetinterventie een krachtige en potentieel superieure behandelstrategie wordt. De sleutel is niet alleen het afvallen, maar het afhouden ervan.
